طی دهه­های اخیر تغییر در اقلیم و معیارهای اجتماعی در راستای برداشت بی­رویه از منابع آب زیرزمینی منجر به افت شدید سطح آب زیرزمینی و کاهش آبدهی چشمه­های کارستی شده است. چشمه­هایی که دارای حوضه آبگیر کوچک­تر هستند، یا بخشی از حوضه آبگیر آن­ها در آبرفت­ قرار دارد و یا ارتباط بیشتری بین آبخوان کارستی و آبرفتی برقرار است، چشمه­های آسیب ­پذیرتری در برابر فعالیت های انسانی هستند. برای ارزیابی این اثرات، چشمه­های کارستی نواحی مرکزی استان کرمانشاه که روند کاهش آبدهی آن­ها قابل مشاهده است بررسی شده و در نهایت چهار چشمه در منطقه که خشک شده­اند، به­صورت دقیق­تر مورد مطالعه قرار گرفته که نشان­دهنده ارتباط معناداری بین سطح آب در آبرفت­های اطراف و آبدهی چشمه است. هدف از مطالعه برآورد حداقل سطح آب زیرزمینی به­منظور حفظ آبدهی چشمه­های کارستی می­باشد. ­براساس یافته­ها اگر سطح آب زیرزمینی اطراف چشمه­های خضرالیاس به 1303 متر بالاتر از سطح دریا، یاوری به 1305 متر، نیلوفر به 1311 متر و تیران به 1340 متر و یا کمتر برسد این چشمه­ها فاقد آبدهی می­شوند و هر زمانی که به بیشتر از این سطح (MAGWL، حداقل مجاز سطح آب زیرزمینی) برسد به­صورت موقتی دارای آبدهی می­شوند. این روابط به صورت فرمول ارایه شده است، راه حفظ چشمه­ها سعی در نگه داشتن سطح آب زیرزمینی مناطق اطراف آن­ها در یک حد مشخص است. متوسط افت سالانه سطح آب زیرزمینی در محدوده میانراهان 18، کرمانشاه 41، روانسر 25 و ماهیدشت 142 سانتی­متر ثبت شده است. لذا نیاز به مدیریت و کنترل برداشت­ از آن­ها به شدت احساس می­شود.

دشت دامنه واقع در منطقه فریدن اصفهان از جمله مناطقی است که کشاورزی مکانیزه آن کاملا وابسته به آب های زیرزمینی آبخوان دامنه است. خشکسالی های اخیر و پایین رفتن سطح ایستابی، کشاورزی این منطقه را با خطر شدید روبه رو کرده است. در این پژوهش از داده های اقلیمی هفت ایستگاه هواشناسی حوضه آبریز دامنه و داده های مربوط به تراز آب زیر زمینی در دوره آماری مشترک 20 ساله (90-1370) برای مطالعه اثر عناصر اقلیمی بر تغییرات تراز دشت استفاده شد. متوسط بارش ماهیانه حوضه با استفاده از داده های 1430 یاخته سطح حوضه در 240 نقشه (20 سال × 12 ماه) محاسبه گردید. همچنین متوسط تراز 240 ماهه و افت سطح ایستابی آبخوان از طریق روش وزنی تیسن در محیط نرم افزار GIS محاسبه شد. نتایج نشان داد در حال حاضر میزان تخلیه 1.6 برابر تغذیه است. برای حفظ ترازنامه دشت، باید میزان برداشت در سطح 143 میلیون متر مکعب حفظ گردد. بررسی نقشه های هم افت آب زیرزمینی نشان داد در برخی مناطق، تا 44 متر سطح تراز آب زیرزمینی افت داشته است. بر اساس نقشه های جهت حرکت آب زیرزمینی، افزایش برداشت توسط چاه های مرکز دشت موجب خشک شدن چاه های حاشیه ای دشت می شود. همبستگی بین سطح ایستابی با بارش مثبت و در سطح اطمینان 99 درصد تایید می شود. به طوری که بر اساس آزمون من کندال، با کاهش بارش از سال آبی 71-70 و ادامه روند آن تا 81-80، سطح ایستابی نیز با یک سال تاخیر کاهش، شدیدی را تجربه کرده است؛ ولی علی رغم افزایش برداشت از سال 85-84 و 86-85، با افزایش روند بارش تا 81-80 تا 86-85، روند تراز نیز در همین دوره مثبت بوده است. لذا باید روند بهره برداری بگونه ای تنظیم گردد که مقدار تغذیه از طریق بارش بتواند جواب گوی مقدار تخلیه باشد. همچنین ارتباط تراز آب با درجه حرارت، تبخیر و مقدار برداشت، منفی و در سطح 0.01 درصد معنادار است.

فرونشست زمین به عنوان یکی از مخاطرات طبیعی بوده که بسیاری از دشت­ های ایران با آن روبرو بوده و باعث تخریب مناطق مسکونی، جاده­ ها، پل­ ها، خطوط انتقال نیرو، زمین­ های کشاورزی، چاه­ ها و پیزومترها شده است. به طور کلی فرونشست ناحیه­ ای متاثر از فعالیت­ های انسانی مانند برداشت بی­ رویه آب از سفره­ های آب زیرزمینی و شرایط زمین­ شناسی می­ باشد که در صورت بروز می­ تواند آسیب­ های جدی به زیرساخت­ های اقتصادی یک منطقه وارد کند. در چند دهه اخیر توسعه سریع کشاورزی و افزایش نیاز آبی باعث استحصال بی­ رویه و افت سطح آب زیرزمینی در دشت سمنان شده ­ است. در این مقاله نحوه وقوع پدیده­ فرونشست منطقه­ ای سطح زمین در جنوب و جنوب­ شرق دشت سمنان و پهنه بندی این منطقه از نظر پتانسیل فرونشست زمین، مورد بحث قرار گرفته است. در این پژوهش ابتدا داده­ های مربوط به 18 پیزومتر در طی دوره آماری 24 ساله از اسفند 1372 تا اسفند 1396، برای ترسیم منحنی هم افت و هیدروگراف واحد دشت مورد بررسی قرار گرفته است. هم­ چنین برای تعیین نوع و ضخامت لایه­ های زیرین از داده­ های لاگ پیزومترها، داده­ های مربوط به مطالعات ژئوالکتریک و نقشه زمین­ شناسی استفاده گردیده است. سپس با استفاده از داده­ های منحنی هم­ افت و اطلاعات شرایط لایه­ های زیرسطحی، نقشه پتانسیل فرونشست دشت سمنان تهیه شده است. بررسی­ ها نشان داد که در دوره­ ی مذکور برداشت مداوم از آب زیرزمینی باعث افت 9/18 متری سطح آب زیرزمینی شده و شرایط را جهت تحکیم میان لایه­ های رسی و فرونشست زمین فراهم کرده است. نقشه پهنه­ بندی خطر رخداد فرونشست نشان می­ دهد که منطقه با پتانسیل بالای فرونشت در این دشت در بخش شمال شرقی دشت و در محدوده جنوب جنوب غربی شهرک صنعتی قرار دارد.

از دیرباز بین سازمان های مرتبط با منابع آب در بخش کشاورزی (مثل وزارت نیرو و جهاد کشاورزی) بر سر میزان آب برداشتی برای کشاورزی در سطوح کشوری و استانی اختلاف وجود دارد. هدف از این مطالعه برآورد آب برداشت شده برای کشاورزی آبی استان فارس بر اساس مد ل سازی بیلان آب در شرایط «کشاورزان» بود. برای این منظور از سامانه استانی حسابداری آب برای اراضی کشاورزی آبی استان فارس استفاده شد. برآوردهای سامانه بر اساس داده های هواشناسی 10 ساله (1400-1390) و آمار سطح زیرکشت میانگین 5 ساله (1400-1396) انجام گرفت. نتایج نشان داد که بیش ترین سطح زیرکشت در استان به ترتیب متعلق به گندم (32 درصد)، میوه ها (24 درصد) و جو (7 درصد) بود. از نظر حجم خالص آب آبیاری کاربردی سالیانه به ترتیب میوه ها (39 درصد)، گندم (14 درصد) و برنج (7 درصد) در صدر قرار داشتند. بیشترین حجم خالص آب آبیاری کاربردی در بین گیاهان استان به نخل، برنج و انار به ترتیب با 23651، 14489، 10160 مترمکعب در هکتار اختصاص داشت. نتایج بیلان آب استان نشان داد که بیشترین حجم خالص آب آبیاری گیاهان استان به-ترتیب در ماه های خرداد تا تیر (1024 میلیون مترمکعب) و کمترین آن در آذر تا دی (8/70 میلیون مترمکعب) اتفاق می افتد. نتایج این مطالعه نشان داد متوسط حجم آب برداشت شده برای کشاورزی آبی استان برابر 6565 میلیون مترمکعب در سال (دامنه 6228 تا 7076) می باشد که کمتر از برآورد وزارت نیرو (7991 میلیون مترمکعب در سال) است. بخشی از این اختلاف ناشی از استفاده از سال های آماری متفاوت می باشد.

در سال های اخیر به دلیل برداشت بی رویه منابع آب زیرزمینی در دشت ملایر، سطح آب به شدت کاهش یافته و منابع آب زیر زمینی به عنوان مهم ترین منبع تأمین کننده آب مورد نیاز بخش کشاورزی و شرب شهری با خطر جدی تخلیه روبه رو شده است. در این راستا هدف این پژوهش تحلیل رفاه کشاورزان در اثر بهره برداری بیش از حد مجاز از منابع آب زیرزمینی است. ضمناً با در نظر گرفتن این مسئله که مزارع با سایر مزارع کشاورزی اطراف خود از نظر منابع آب زیرزمینی ارتباط دارد، در این تحقیق تلاش شد به این سؤال پاسخ داده شود که عامل مجاورت تا چه حد رفاه کشاورزان را تحت تأثیر قرار می دهد. لذا استفاده از رهیافت اقتصادسنجی فضایی در این زمینه می تواند مفید باشد. برای این منظور با تشکیل تابع رفاه اجتماعی، اثر تغییر در سطح آب زیرزمینی بر میزان رفاه اجتماعی تولیدکنندگان بررسی شده است. اطلاعات لازم از طریق تکمیل 119 پرسشنامه در سال زراعی 1396 جمع-آوری شده است. آماره I موران نشان می دهد که کاربرد رگرسیون فضایی نتایج بهتری را نسبت به روش کلاسیک دارا است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که کاهش رفاه ناشی از افت سطح آب های زیرزمینی چشمگیر بوده و ادامه روند برداشت از این منبع، کاهش دسترسی به آب و در نتیجه کاهش تولید را به دنبال خواهد داشت. میزان تغییر رفاه به ازای تغییر هر متر کاهش سطح آب زیرزمینی در کشت گندم و سیب زمینی به ترتیب برابر 6983 و 7634 میلیون ریال است.

ماهی شیر یکی از گونه های مهم سطح زیان درشت در استان هرمزگان محسوب می شود. میزان صید این گونه در سال 1386 بالغ بر 5912 تن گردید که این مقدار 13% از کل صید ماهیان سطح زی درشت را تشکیل داد. جهت برداشت پایدار از ذخایر ماهی شیر لازم است الگوی برداشت٬ حداکثر ثابت برداشت و بازگشت شیلاتی مورد محاسبه قرار گیرد. به همین منظور اطلاعات مربوط به فراوانی طولی و وزنی در تمامی ماه های سال 1386 از 3 تخلیه گاه اصلی بندرلنگه، بندرعباس و بندرجاسک در استان هرمزگان جمع آوری گردید. پیراسنجه های رشد L¥، K به ترتیب 150.24 سانتی متر، 0.66 بر سال به دست آمده و از آنجا٬ میزان مرگ و میر طبیعی 0.67 بر سال به دست آمد و سپس مقدار حداکثر ثابت برداشت 1490 تن برآورد گردید. رابطه توانی W=a.FLb طول (سانتی متر) - وزن (گرم) این بررسی به صورت W=1.86×10-2FL2.87 محاسبه شد که نشان دهنده رشد همگون این گونه بود. الگوی برداشت نشان داد که حدود 50% از ماهیان صید شده قبل از اولین طول بلوغ مورد بهره برداری قرار می گیرند. بیشترین مقدار بازسازی شیلاتی در مهر ماه و با میانگین طولی 40 سانتی متر به دست آمد. جهت تصحیح الگوی برداشت مناسب این گونه٬ پیشنهادات ممنوعیت صید در زمان بیشترین بازگشت شیلاتی و تعدیل ابزار صید (گوشگیر سطح) ارائه می گردد.